donderdag 15 maart 2012

Even voorstellen

Hallo allemaal,


Wij zijn Stella en Eefje, twee leerlingen van het Udens College.
Zoals de meeste van jullie wel weten, moet je aan het einde van 6 VWO een profielwerkstuk maken. Wij hebben voor het onderwerp 'kindertekeningen' gekozen. Er is al best veel over dit onderwerp bekend, maar er is nog genoeg te onderzoeken. We vinden het allebei leuk om creatief bezig te zijn en om met kinderen samen te werken. Dat is de reden dat we voor dit onderwerp gekozen hebben.

Wij gaan onderzoeken of er verschillen zijn tussen tekeningen van jongens en van meisjes. Gebruiken meisjes bijvoorbeeld meer roze dan jongens? Zitten er verschillen in de onderwerpen van de tekening? Tekenen jongens bijvoorbeeld meer draken terwijl meisjes meer prinsessen tekenen? En hoe zit het met de ontwikkelingsfase? Zijn er verschillen in de stadia waar jongens en meisjes zich in bevinden? Vind je dit interessant en wil je hier meer over weten, dan kun je ons volgen via deze blog. Hier posten wij weetjes, informatie en afbeeldingen over het onderwerp. We hopen dat jullie het leuk vinden!


Groetjes Stella en Eefje



Laat mijn dochter's tekening zien dat ze haar vader mist?

Beste Theresa,
De tekening is gemaakt door mijn dochter (8). Dit is mijn dochter op de tekening; ik vind altijd dat ze persoonlijke tekeningen maakt, met veel kleur en vrolijkheid. We hebben geen gewone gezinssituatie: een eenoudergezin en het contact met de vader is matig. Ik ben benieuwd of ik haar vrolijkheid in de tekeningen goed interpreteer.

Groeten van Ellen

Meisje (8 jaar) tekent zichzelf Meisje (8 jaar) tekent zichzelf


Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman
Beste Ellen,
Je dochtertje van 8 jaar kan al goed tekenen. Ze gebruikt inderdaad veel kleuren, rood , blauw, groen, geel, bruin. Ze tekent zichzelf onder een paraplu, zodat ze niet nat kan worden van de regen. Een paraplu beschermt je (tegen de buitenwereld, want een paraplu gebruik je niet binnen). Er zit een klein figuurtje naast haar. Ze is dus niet alleen.
Is het dag of nacht? Ik zie alleen de maan, dus het zou nacht kunnen zijn. De zon schijnt niet, symbolisch kan de zon verwijzen  naar de afwezigheid van  vader. Van oudsher is de zon een mannelijk symbool.  De maan (een vrouwelijk symbool) is van nature niet geel, maar hier geeft ze de maan de kleur van de zon. Dus  een beetje de kleur van de vader.
Dus als je goed kijkt, tekent ze zichzelf in de kleur rood, energiek en aandacht vragend. Ze heeft een soort muurtje, een warme droge plek, om zich heen gebouwd om niet nat te worden. Bedenk wel dat dit een moment-opname is, in een andere tekening kunnen weer andere dingen staan.
Je kan leren goed naar de 'natuurlijke' dingen te kijken, dus zoals het in de natuur voorkomt. Bijvoorbeeld: de zon zorgt voor warmte, licht, groei. Daar wordt bijna iedereen blij van en vooral in de winter verlangen we naar de warmte van de zon en de zomer. Je dochter kan een tekening gemaakt hebben van een wandeling in de regen onder een paraplu. Gewoon omdat ze dat een keer leuk vond om te doen.
Een diepere betekenis zou kunnen zijn dat je dochter in een omgeving waar een 'bui' heerst, zichzelf afschermt om zich er niet door te laten raken. Ze denkt dat de vlinders in de regen kunnen vliegen, gedachten die haar misschien vrolijk maken.
Kijk maar hoe het verder gaat en hoe andere tekeningen van haar er uitzien.
Bedankt voor je vraag,

vriendelijke groet van Theresa

Overige vragen:
Kun je aan de tekening van mijn dochter (4) zien dat ze gepest wordt?
Wat onthult deze tekening van een peuter?
Zoon (4) negeert zijn tweelingbroer in een tekening van het gezin
Mijn dochter (4) tekent prinsesjes, wat betekent dat?
Onze zoon (5) heeft veel aan zijn hoofd. Zie je dat terug in zijn tekeningen?
Wat onthult deze tekening over mijn kleuters?

Wat onthult deze tekening over mijn kleuters?

Beste Theresa,
Mijn twee dochters waren denk ik ongeveer 2 en 4 of 3 en 5 jaar toen ze deze tekening maakten.
Dit schilderij hebben mijn beide kinderen Maaike (de oudste) en Josse (de jongste) getekend met een zwarte viltstift. Het is een doek van ongeveer 2.00 m x 1.80 m. Het schilderij lag op de grond en zij konden er omheen zitten. Mijn man heeft deze actie begeleid en met het inkleuren geholpen.
Ik kwam het schilderij enkele jaren geleden weer tegen en heb het nu alweer jaren in de woonkamer hangen. In diezelfde woonkamer hangt een origineel schilderij van Miro. Ik merkte dat de authenticiteit van het schilderij van mijn kinderen zoveel meer zegt dan de litho van Miro. Mijn dochters zijn nu 31 en 33 jaar. Wat ook een rol speelt is dat mijn ex-man en ik een paar jaar later zijn gescheiden, zij waren toen 5 en 7 jaar. Ik weet niet of je iets meer kunt vertellen over het schilderij.
Mijn beide kinderen zijn creatieve mensen evenals mijn ex-man en ikzelf. De oudste heeft communicatiewetenschappen gestudeerd en de jongste heeft de kunstacademie gevolgd. Ze werken allebei. Wij hebben een goede band. Ook met hun vader hebben zij veel contact. De oudste dochter heeft een zoontje van nu 10 maanden. Toen hij geboren werd wilde ik iets met de afbeelding, maar dat is er nog niet van gekomen.
Ik heb mijn eigen uitleg over de tekening en kijk met een vooroordeel. De krabbels van de jongste kan ik niet goed interpreteren.
Ik ben benieuwd,

vriendelijk groet,
Marian

Mijn twee dochters waren ongeveer 3 en 5 toen ze deze tekening maakten. Het is een doek van ongeveer 2.00 x 1.80 m Mijn twee dochters waren ongeveer 3 en 5 toen ze deze tekening maakten. Het is een doek van ongeveer 2.00 x 1.80 m
Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman
Beste Marian,
Hier past eigenlijk onderstaand citaat:
I used to draw like Raphaël, Picasso quoted as saying, but is takes a whole life time to learn to draw like children.”
De reden waarom kindertekeningen zo sprekend zijn, is omdat ze spontaan zijn. Deze spontaniteit verliezen we in de loop der jaren, eigenlijk al vanaf het moment dat het intellect een rol gaat spelen. Het is moeilijk om de wereld om je heen onvoorwaardelijk en zonder woorden waar te nemen en uit te beelden. Sommige kunstenaars lukte dit nog wel, zoals Karel Appel, Picasso en Miro. Dat is niet “kinderachtig” maar juist heel bijzonder. 
Jouw kinderen waren nog op de leeftijd dat ze zo spontaan konden tekenen. Ik denk dat ze 3 en 5 jaar waren, gezien de details van de kopvoeters en menstekeningen. Je vertelt dat de tekening gemaakt is in samenwerking met de vader. De rol van de vader in dit schilderij die het heeft ingekleurd, zegt misschien ook iets over de vader? De zon geeft licht en warmte, maar kan ook overheersen.
De jongste tekent nog alleen het hoofd en het lijf en de oudste zou de onderste tekening gemaakt kunnen hebben, de vier figuren, die jullie gezin, vader, moeder en twee kinderen zou kunnen verbeelden.
In de gehele tekening zijn veel vierkanten en rechthoeken getekend, zowel in de menselijke figuren, als in de versieringen, maar dat kan ook komen door het gebruik van het papier. Een vierkant is stabiel, afgrenzend, materieel en ook mannelijk. De meisjes kunnen met het trekken van lijnen ook hun eigen grenzen hebben afgebakerd: “Op dit stuk ga ik tekenen, dat is van mij”.  Een logische wens van een kind.
Als je meer wilt weten over details van de vroegste krabbels en kopvoeters, dan vind je dat wellicht in mijn boek “Kinderen geven tekens “. Ik hoop dat je toch aan dit antwoord iets hebt. Ik kan me heel goed voorstellen dat zo’n kunstwerk in je kamer een bijzondere plek heeft gekregen.

Bedankt voor je vraag en vriendelijke groet,
Theresa

Overige vragen:
Kun je aan de tekening van mijn dochter (4) zien dat ze gepest wordt?
Wat onthult deze tekening van een peuter?
Zoon (4) negeert zijn tweelingbroer in een tekening van het gezin
Mijn dochter (4) tekent prinsesjes, wat betekent dat?
Onze zoon (5) heeft veel aan zijn hoofd. Zie je dat terug in zijn tekeningen?
Laat mijn dochter's tekening zien dat ze haar vader mist?

Onze zoon (5) heeft veel aan zijn hoofd. Zie je dat terug in zijn tekeningen?

Geachte mevrouw Foks-Appelman,
Deze tekening is gemaakt door mijn zoon van 5. Wij hebben de indruk dat onze zoon veel 'in zijn hoofd zit'. Kunt u achterhalen of dat inderdaad zo is? En hoe wij hem meer zouden kunnen bereiken op gevoelsniveau? Het gekras van het inkleuren komt door tijdsdruk.

Vriendelijke groet, Mams
Deze tekening is gemaakt door mijn zoon van 5 Deze tekening is gemaakt door mijn zoon van 5
Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman

Beste Mams,
Voor zover ik de tekening kan bekijken heeft je zoontje een huis getekend. Ik zie een vierkant, de muren van het huis, een driehoek, het dak met een raam en een deur. In het huis  getekend zie ik twee grote mensen, met de woorden Daba en Mama erboven en daarnaast een kindje en dan nog een kleiner kindje, helemaal links. Is dit jullie gezin? Dat is op dit moment belangrijk voor hem.
De muren van het huis (de scheiding tussen buiten en binnen) is niet zo duidelijk getekend. Zijn binnenwereld (zijn Ik) en zijn buitenwereld (de ander) is nog niet zo gedifferentieerd. Hij kan nog geen echte grenzen stellen. In de tekening is het maar net waar het potlood toevallig begint of ophoudt. Of hij “meer in zijn hoofd zit” daar kan ik bij deze tekening niet iets van zeggen.
De menstekeningen zijn nog een beetje kinderlijk voor zijn leeftijd, maar dat kan ook omdat hij geen tijd had om meer details te tekenen. Het kan ook zijn dat hij weinig aandacht heeft voor mensen en ook over zichzelf nog weinig genuanceerd nadenkt. Maar dat kan nog wel voor een 5-jarige, dat kan nog meer tot ontwikkeling komen.
Je vraagt hoe je hem meer kan bereiken op gevoelsniveau? De tekening zegt eigenlijk: leer mij grenzen stellen. Dat kun je doen door met hem te praten over “wat wil jij en wat wil ik” Duidelijk zijn over wat kan en wat niet.
Wat betekent “tijdsdruk”? Moest het klaar binnen een bepaalde tijd, of had hij verder geen zin om het “mooi” in te kleuren? Over het algemeen hoor ik wel vaker dat jongetjes sneller klaar willen zijn met tekenen dan meisjes. Jongens houden soms meer van spelen en actie en bouwen liever een echte hut buiten of in hun kamer in een kartonnen doos in plaats van te tekenen.
 
Hopelijk kun je hier iets mee!
Bedankt voor je belangstelling en vriendelijke groet,
Theresa

Overige vragen:
Kun je aan de tekening van mijn dochter (4) zien dat ze gepest wordt?
Wat onthult deze tekening van een peuter?
Zoon (4) negeert zijn tweelingbroer in een tekening van het gezin
Mijn dochter (4) tekent prinsesjes, wat betekent dat?
Wat onthult deze tekening over mijn kleuters?
Laat mijn dochter's tekening zien dat ze haar vader mist?

Mijn dochter (4) tekent prinsesjes, wat betekent dat?

Beste Theresa,
Mijn dochter vind ik grappig, lief en wijs. Later wil ze Doornroosje worden - het liefst loopt ze iedere dag verkleed als een prinses rond. Ik ben benieuwd wat deze twee tekeningen over haar vertellen.

Groeten van Maureen
Deze tekeningen zijn gemaakt door mijn grappige, lieve en wijze dochter, zij is 4,5 jaar Deze tekeningen zijn gemaakt door mijn grappige, lieve en wijze dochter, zij is 4,5 jaar
Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman


Dag Maureen,
Ja, de meeste meisjes willen als ze 4 jaar zijn een prinsesje zijn. Dat past volgens Freud ook in de oedipale fase. En dit prinsesje staat al goed met haar beide benen op de grond. Ze heeft haar “standpunt” ingenomen. Ook de lange nek, waarmee ze haar hoofd kan draaien en 'ja' of 'nee' kan knikken, is duidelijk aanwezig. Dat wil zeggen dat ze weet wat ze wil.

In haar buik tekent ze één stipje, dat is misschien de navel, waarmee ze nog met mama verbonden is.  De twee grotere rondjes zouden best wel eens kunnen betekenen dat ze wat last van buikpijn heeft, misschien door spanningen. Ze gebruikt haar handen niet in de tekening. Is ze misschien onhandig? Of wat verlegen? Het kan zijn dat ze hierin nog wat geholpen moet worden.
In de tweede tekening lijkt ze wel een zonnebloem getekend te hebben. In elk geval ligt de nadruk op groei, door de lange stengel. Groeien en groot worden is iets wat kinderen vaak horen: “Wat ben jij groot geworden!” Daar is ze wel trots op. De hartjes erbij vertellen dat ze lief wil zijn, maar ook dat ze voelt dat papa en mama (zijzelf staat in het midden) van haar houden.
Veel plezier met je dochter,

Vriendelijke groet
Theresa

Overige vragen:
Kun je aan de tekening van mijn dochter (4) zien dat ze gepest wordt?
Wat onthult deze tekening van een peuter?
Zoon (4) negeert zijn tweelingbroer in een tekening van het gezin
Onze zoon (5) heeft veel aan zijn hoofd. Zie je dat terug in zijn tekeningen?
Wat onthult deze tekening over mijn kleuters?
Laat mijn dochter's tekening zien dat ze haar vader mist?

Zoon (4) negeert zijn tweelingbroer in een tekening van het gezin

Beste Theresa,
Mijn zoontje (deel van een tweeling) groeit/ontwikkelt zich met horten en stoten. Hij heeft al zijn hele leventje hele periodes van frustratie gekend, puur - denken wij - omdat hij meer wil dan dat (hij) kan. We hebben het een tijdje best lastig met hem gehad en sinds een kleine twee maanden zien we dat hij enorm hard is gegroeid/ontwikkeld en dat hij "ineens groot en, zelfstandig en verstandig is geworden".

Tot een aantal weken geleden, zei hij dat hij niet kon tekenen (en liet hij zijn grote zus van 8 voor hem tekenen) en van de een op de andere dag tekent ie, naar ons gevoel voor zijn leeftijd, een perfecte tekening. Op de tekening staat ons gezin, met uitzondering van zijn tweelingbroertje. Het vijfde figuurtje (blauw, onder) is een giraf; zijn lievelingsdier. Bij ieder poppetje de letter van de voornaam (kan hij ook zelf). Ik ben erg benieuwd naar uw bevindingen. Gewoon uit nieuwsgierigheid en ook leuk (voor later)! Alvast bedankt!

Groeten van Provinciegirl

Mijn zoontje van 4 zei altijd dat hij niet kon tekenen, maar heeft nu deze tekening gemaakt Mijn zoontje van 4 zei altijd dat hij niet kon tekenen, maar heeft nu deze tekening gemaakt
Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman
Beste mevrouw Provinciegirl,
Uw zoontje tekent het gezin.  U vertelde niet wie, wat is,  maar ik zal het zo proberen te begrijpen. Ik denk dat hij zichzelf helemaal links heeft getekend, omdat daar de eerste letter van zijn naam bij staat. En de middelste figuur heeft lang haar en dat zou u, de moeder, kunnen zijn.
Hij tekent zijn tweelingbroertje niet, wat kan betekenen dat hij zijn broertje misschien even zou willen vergeten, of hij voelt zich zo verbonden met zijn broertje dat hij 1 figuur daarvoor genoeg  vindt.
De linker figuur wordt als het ware gedragen door de giraf, zijn lievelingsdier.  Van daaruit kan hij ook alles goed zien! Een giraffe is een echt moederdier, omdat het lang bij het jong blijft en er goed voor zorgt. Dat zegt iets over zijn relatie met u.
Wat mij opvalt zijn de punten in de buik, benen en handen van alle figuren. Alleen de handen van het derde figuurtje zijn dichtgekleurd. Het meest rechts getekend figuurtje, is heel dun. Was de viltstift op en nam hij niet de moeite om een andere kleur te pakken? Dus ook is deze figuur ook niet zo belangrijk voor hem? Of valt deze niet zo op, omdat het rode figuurtje ernaast, een aandachtvragende (stopbord-achtige) hand uitsteekt?
De punten lijken op de navel, waarmee een kind voor de geboorte met de moeder verbonden is voor voeding en zuurstof. Tot ongeveer 4 jaar tekenen kinderen een navel en langzamerhand wordt dit een rijtje knopen en dan wordt de binding met de moeder minder
Het valt mij ook op dat er in alle figuren geen mond is getekend. Met de mond wordt gepraat, gegeten en gekust. Kan het zijn dat er op een van die gebieden problemen zijn, of zijn geweest in het verleden?
Met de kronkelige lijnen die de gezinstekening omlijst, laat uw zoontje zien dat de leden van het gezin bij elkaar horen. De lijnen hebben ook  dezelfde kleuren als de figuurtjes. Ik denk dat uw zoontje goed kan observeren. Veel plezier ermee!

Vriendelijke groet,
Theresa Foks

Overige vragen:
Kun je aan de tekening van mijn dochter (4) zien dat ze gepest wordt?
Wat onthult deze tekening van een peuter?
Mijn dochter (4) tekent prinsesjes, wat betekent dat?
Onze zoon (5) heeft veel aan zijn hoofd. Zie je dat terug in zijn tekeningen?
Wat onthult deze tekening over mijn kleuters?
Laat mijn dochter's tekening zien dat ze haar vader mist?

Wat onthult deze tekening van een peuter?

Beste Theresa,
Deze tekening is gemaakt door mijn nichtje van twee. Mijn eerste herinnering aan haar is de wijsheid die ze uitstraalt. Daarnaast heb ik het idee dat ze erg gevoelig is zeker voor sfeer. Kunt u dit uit de tekening halen?

Vriendelijke groet,
AJ
Wat onthult deze tekening van een peuter? Wat onthult deze tekening van een peuter?
Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman
Beste A.J.,
De verftekening van uw tweejarige nichtje jarige valt op door de energieke strepen in rood en geel. Vooral het rode vlak aan de linkerkant. Tot ongeveer drie jaar kiezen kinderen het liefst kleuren die goed te zien zijn, zoals rood. Dat past ook bij het gedrag op die leeftijd, aandacht vragen en gezien willen worden.
Ik vind het een beetje teveel gevraagd om te kunnen zeggen of de tekening wijsheid en gevoeligheid voor sfeer laat zien. Er is neurologisch onderzoek bekend (Sheridan Rich - The neurological significance of Children’s  Drawings. The scribble hypothesis) die veronderstelt dat de lijnen en vlakken in kindertekeningen een soort “gedachtekronkels” zijn. Zoals wij ook nog wel eens doen als je zomaar wat tekent tijdens een telefoongesprek of een vergadering.
De gedachten van uw tweejarige nichtje lijken zich al op één plek te kunnen concentreren, namelijk op het rode vlak, dat is rustig en stabiel, dan loopt het wat weg, komt een beetje terug, verandert van kleur enzovoort. Er zijn nog lege stukjes op het blad papier, rechts boven en links onder, die  - gedachten - zijn nog niet ingevuld.
Dus wat je uit deze tekening kunt halen, is eigenlijk een normale tekening van een tweejarige, die al wat zekerheid voelt, maar ook nog zoekende is, wellicht naar de cirkel, dat een gevoel van heelheid en eigenheid uitdrukt en van waaruit de kopvoeter en daarna de menstekening ontstaat. Het is het bewustwordingsproces en het individuatieproces dat ieder kind meemaakt en daarom maken alle kinderen dergelijke tekeningen.
Tenslotte: de wijsheid van een kind is iets wat ons volwassenen zo vaak kan verrassen. Het kind neemt de wereld en de mensen om hem heen, nog zo onvoorwaardelijk waar en stelt nog geen vragen. En daarbij voelt het  kind ook, zonder woorden, bijna instinctief, aan wat er in zijn omgeving gaande is. De meeste kinderen verliezen deze gave als het intellect gaat groeien. Sommigen behouden het. Misschien geldt dat ook voor uw nichtje.
Bedankt voor uw vraag.

Vriendelijke groet
Theresa

Overige vragen:
Kun je aan de tekening van mijn dochter (4) zien dat ze gepest wordt?
Zoon (4) negeert zijn tweelingbroer in een tekening van het gezin
Mijn dochter (4) tekent prinsesjes, wat betekent dat?
Onze zoon (5) heeft veel aan zijn hoofd. Zie je dat terug in zijn tekeningen?
Wat onthult deze tekening over mijn kleuters?
Laat mijn dochter's tekening zien dat ze haar vader mist?

Kun je aan de tekening van mijn dochter (4) zien dat ze gepest wordt?

Beste Theresa,
Deze tekening is gemaakt door onze dochter van 4 jaar. Eind oktober is ze begonnen op de kleuterschool. Ze werd een beetje gepest. Ik ben naar de juf gestapt om het te bespreken. Sindsdien heb ik het gevoel dat ze me niks meer wil vertellen. En dat ze af en toe zegt ja ik werd gepest. Ik denk dat ze me niet meer vertrouwt. Ik kan het niet achterhalen. Op haar tekeningen zet ze meestal haar naam en dan een beetje krassen.
Ik hoop dat ik meer te weten kom. Alvast bedankt.
Met vriendelijke groet,
Suzana


Zit mijn dochter (4) wel lekker in haar vel? Zit mijn dochter (4) wel lekker in haar vel?
Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman Creatief therapeut Theresa Foks-Appelman
Beste Suzana,
Je dochter van 4 jaar tekent al heel goed. Ze tekent zichzelf en rechts staat een soort huis, misschien is het de school. Er steekt een vlag uit, of misschien is het toch een huis met de was aan de lijn? Dat zou je haar zelf kunnen vragen.
Er zijn veel kleuren gebruikt bij het huis/schoolgebouw. De lijntjes sluiten goed aan, daar is concentratie voor nodig en een goede  motoriek. Dat kan ze dus goed. Het poppetje is levendiger getekend, Met meer emoties zou je kunnen zeggen. Toch is het figuurtje goed te zien. Ik zou hieruit niet kunnen zeggen dat ze zich gepest voelt of buitengesloten.
Misschien heeft je dochtertje zich in het begin van de school wat onveilig gevoeld en moest ze leren om zich aan te passen aan andere kinderen. Gaat ze toch wel graag naar school? Je schrijft dat ze “op haar tekening meestal alleen haar naam zet en een beetje krassen”, maar dit is toch echt een tekening hoor!
Mijn conclusie is dat ze wat  minder controle over zichzelf heeft, maar de buitenwereld goed aan kan. Ze kan en zal ook wel leren wat meer controle over  zichzelf te krijgen, maar ze is nog erg jong, dan hoeft dat toch nog niet zo erg?
Hou goed contact met de juf over hoe het gaat en vraag of er af en toe een kindje uit haar klas bij haar kan komen spelen. Het is ook belangrijk dat je dochtertje vertrouwen heeft in de juf.
Een kind dat altijd wordt gepest of buitengesloten heeft wel hulp nodig en het kind moet daar over kunnen praten, zoals door wie het wordt gepest en hoe. Welk gedrag lokt pesten uit, en wat kan je doen als het gebeurt. Het gepeste kind kan zeggen tegen de pester: ik vind het niet leuk wat je doet.
Nu, ik hoop Suzana dat je hier wat aan hebt.

Vriendelijke groet van
Theresa

Overige vragen:
Wat onthult deze tekening van een peuter?
Zoon (4) negeert zijn tweelingbroer in een tekening van het gezin
Mijn dochter (4) tekent prinsesjes, wat betekent dat?
Onze zoon (5) heeft veel aan zijn hoofd. Zie je dat terug in zijn tekeningen?
Wat onthult deze tekening over mijn kleuters?
Laat mijn dochter's tekening zien dat ze haar vader mist?

woensdag 14 maart 2012

Leeftijdscategorie 7 jaar



Jongen - 7 jaar.
Deze jongen is duidelijk een talent. Hij bevindt zich in de realistische fase.
Toen ik met het jongetje aan het praten was, vertelde hij me precies hoe de
kleuren van de titanic eruit zagen. Hij heeft dus heel goed naar de
werkelijkheid gekeken en dit vastgelegd in zijn tekening.
Daarnaast zie je dat de jongen heel veel details heeft vastgelegd.
De raampjes zijn één voor één getekend en zelfs de ladders zijn uitgewerkt.


        

Meisje - 7 jaar.
Dit meisje bevindt zich in de overgang tussen de schematiseringfase en
het realisme. Het meisje heeft veel details getekend, bijvoorbeeld de
plooien van de jurk en het armbandje. Het kleurgebruik in de tekening
is waarheidsgetrouw. De verhoudingen tussen de boom en het meisje
zijn echter nog niet helemaal kloppend.

Leeftijdscategorie 6 jaar


Jongen - 6 jaar.
Deze jongen bevindt zich in de schematiseringfase. De jongen heeft
veel oog voor de details in zijn tekening. De verhoudingen van de
tekening zijn redelijk kloppend. Wat erg opvallend is, is dat de persoonlijke
voorkeur van de jongen goed in zijn tekening naar voren komt.



Meisje - 6 jaar.
Dit meisje bevindt zich in de schematiseringfase. Het meisje heeft
veel details in haar tekening getekend en ook het kleurgebruik is redelijk
waarheidsgetrouw. De verhoudingen zijn, in tegenstelling tot het meisje
van 5 jaar, ook redelijk kloppend

Leeftijdscategorie 5 jaar

Jongen - 5 jaar.
Deze jongen bevindt zich nog in de herkenbaarheidfase. De poppetjes
die de jongen getekend heeft, zweven allemaal in de ruimte. Wel
is de jongen zich bewust van de indeling van het menselijk lichaam.
Bij sommige poppetjes is er wel een rompje getekend, maar de lichaamsdelen
zijn nog erg onrealistisch getekend. Het jongetje heeft bijvoorbeeld nog
geen ogen, maar wel een  mond getekend.

 


Meisje - 5 jaar.
Dit meisje bevindt zich in de schematiseringfase. De poppetjes die ze
getekend heeft, zijn opgebouwd uit hoofd, romp, benen en armen. Ook de haren
zijn ingekleurd en duidelijk zichtbaar gemaakt. Wat wel erg opvallend is, is dat
het meisje nog geen kloppende verhoudingen in haar tekening heeft
aangebracht. Zo is het huisje veel kleiner getekend dan de poppetjes.

Leeftijdscategorie 4 jaar

 
Jongen - 4 jaar.
Deze jongen bevindt zich in de herkenbaarheidfase.
In de tekening zijn duidelijk herkenbare vormen
terug te vinden. Zo heeft de jongen een zon en een
poppetje getekend. Een belangrijk kenmerk uit de
herkenbaarheidfase is dat de lichaamsdelen
van poppetjes gescheiden worden. Dit kenmerk
is duidelijk in de tekening terug te vinden.
 



Meisje - 4 jaar.
Dit meisje bevindt zich in de herkenbaarheidfase. De
poppetjes die het meisje getekend heeft bestaan uit
een hoofd met daaraan de armen en de benen getekend.
Het meisje heeft nog geen romp getekend. Het tekenen
van de romp is dan ook een kenmerk uit een latere fase.

Leeftijdscategorie 3 jaar

Jongen - 3 jaar
Deze jongen bevindt zich in de vroege krabbelfase.
Hij heeft zonder een bewust doel strepen op het papier gezet.
In de tekening kunnen nog geen herkenbare vormen worden onderscheiden. 






Meisje - 3 jaar.
Dit meisje bevindt zich in de late krabbelfase. Het meisje heeft al wat ronde
vormen getekend in plaats van alleen maar krassen. Ook heeft het meisje
ingevulde krassen getekend, wat er op wijst dat zij zich al meer ontwikkeld
heeft dan de jongen van 3 jaar.

Conclusies

Ontwikkelingsfase

Als je naar de grafieken onder het kopje resultaten kijkt, zie je dat de rode grafieken meer naar rechts liggen dan de blauwe grafieken. Dit betekent dat de meisjes over het algemeen een ontwikkelingsfase verder zijn dan de jongens.

Wat je niet uit de grafieken kunt halen, maar wat wij wel uit ons praktijkonderzoek concludeerden, is dat zich onder de jongens meer 'talenten' bevinden. Meestal kan je duidelijk zien in welke ontwikkelingsfase een bepaalde leeftijdsgroep zit. Per leeftijdsgroep was er meestal een jongen aanwezig die al een of twee fases voor liep op de andere kinderen.

Kleuren

Ook bij het kleurgebruik zie je duidelijke verschillen tussen jongens en meisjes. Je ziet weer dat de rode grafieken iets meer naar rechts liggen. Dit geeft aan dat de meisjes over het algemeen meer kleuren gebruiken dan jongens. Met name op jongere leeftijden is dit verschil groot. Naarmate de kinderen ouder worden, gaan jongens en meisjes ongeveer evenveel kleuren gebruiken. De verschillen tussen de hoeveelheid kleurgebruik nemen af.

Onderwerpen

Het is misschien niet zo heel verrassend, maar er zijn duidelijk 'jongens' en 'meisjes' onderwerpen te onderscheiden. Als je naar de grafiek kijkt onder het kopje resultaten zie je dat meisjes meer poppetjes, zonnetjes, dieren en versieringen tekenen terwijl jongens meer voertuigen, natuurelementen en geometrische vormen tekenen.

De resultaten


Onderzoeksopzet



Datum
Tijd
Plaats
Doelgroep

Datum
Tijd
Plaats
Doelgroep

Datum
Tijd
Plaats
Doelgroep
29 september
12:00 uur
Basisschool ‘t Oventje
Kinderen van groep 1 t/m groep 4

6 oktober
12:30 uur
Crèche Humpie Dumpie
Kinderen met de leeftijd 2-3 jaar

7 februari
8:15 uur 
Basisschool ’t Mulderke in Uden
Kinderen van groep 1 t/m groep 4
Doel van het onderzoek
Onderzoeken of kinderen een voorkeur hebben voor bepaalde kleuren
Aanleiding voor het onderzoek
Naar aanleiding van het literatuuronderzoek kwamen wij erachter dat er nog veel vragen zijn over het kleurgebruik van kinderen. Onderzoekers vragen zich af of kinderen in het algemeen een voorkeur hebben voor bepaalde kleuren.
Hypothese
-    Wij denken dat er een verschil zal zijn tussen kleurgebruik van jongens en van meisjes
-    Wij denken dat oudere kinderen meer waarheidsgetrouw gebruik maken van kleuren
-    Wij denken dat er meer gebruik gemaakt zal worden van primaire kleuren dan van secundaire kleuren
Benodigdheden voor het onderzoek
-    A4 blaadjes
-    Kleurpotloden
-    Stiften
Uitvoering van het onderzoek

We willen de kinderen tekeningen laten maken met verschillende kleurpotloden. De kinderen hebben keuze uit de primaire en de secundaire kleuren. De primaire kleuren zijn rood, geel en blauw. De secundaire kleuren zijn oranje, paars en groen. De kinderen krijgen de opdacht om iets te tekenen wat zij leuk vinden. Ze mogen dus zelf kiezen wat ze willen tekenen.

We willen onderzoeken of kinderen een voorkeur hebben voor bepaalde kleuren. Dit willen we doen door bij elke tekening vast te stellen in welke mate kleuren gebruikt zijn. De gegevens willen we verwerken door een onderscheid te maken op leeftijd. Ook wordt er een onderscheid gemaakt tussen jongens en meisjes. We onderzoeken dus of op een bepaalde leeftijd meer gebruik wordt gemaakt van bepaalde kleuren en of er binnen deze leeftijdscategorieën verschillen zijn tussen het kleurgebruik van jongens en meisje.

Hoofdvraag en deelvragen

De hoofdvraag
Zijn er verschillen tussen tekeningen gemaakt door jongens en meisjes?


De deelvragen
* Zijn er verschillen in de ontwikkelingsfase?
* Zijn verschillen in het kleurgebruik?
* Zijn er verschillen in getekende onderwerpen?

De krabbelfase

De vroege krabbelfase

Waarom begint een kind met tekenen?
De vroege krabbelfase vindt plaats als het kind 1 tot 2 jaar oud is. In de vroege krabbelfase heeft het kind nog geen besef van het verband tussen de bewegingen die hij maakt en het ontstaan van de vormen op het papier.

Het kind begint meestal spontaan met het krassen of omdat hij een volwassenen ziet schrijven of tekenen. Het kind probeert de volwassenen dan te imiteren Het krassen is niet alleen een vorm van imitatie, maar ook een plezierige bezigheid waar een kind volledig in op kan gaan. Tekenen is voor het kind vaak nog een vorm van motorische expressie, omdat het kind nog geen duidelijke voorstelling heeft van hoe de tekening eruit moet gaan zien. Een andere reden waarom een kind begint met tekenen is, omdat hij zijn prestatiegenoegen wil uiten: het kind wil graag laten zien wat het allemaal kan.

Hoe tekent een kind in de vroege krabbelfase?
Vaak worden de krassen die de kinderen maken niet binnen de vorm van het papier gehouden. De eerste krabbels die een kind maakt zijn hoofdzakelijk vormeloos en niet georganiseerd. Meestal maken kinderen die zich in de vroege krabbelfase bevinden gebruik van lijnen en cirkels die kriskras door elkaar heen lopen. Als het kind gevraagd wordt wat de tekening voor moet stellen, heeft het kind hier meestal geen antwoord op. Dit komt doordat het kind vooraf niet het doel had om iets te creëren. 

Wat is het doel van een kind met het maken van tekeningen?
Voor het kind is het vooral een oefening van de motoriek. Ook oefent het kind zo de hand-oog-coördinatie. Het kind heeft niet als doel om iets te creëren, maar heeft vooral plezier in het maken van de tekening. Na afloop is het kind dan ook vaak verrast over het resultaat.
De voornaamste functie van krassen is het leren van de basisvormen voor de latere expressie. Zo ontwikkelt het kind al snel een voorkeur voor bepaalde vormen en kleuren. Deze zullen dan herhaald worden. Uiteindelijk worden ze onthouden en tot complexere vormen gevormd.

Welke verklaring kan er worden gegeven?
Ada Abraham (1) geeft mogelijke interpretaties van de krabbels die kinderen maken. Zo is er sprake van een typische ontwikkeling, waarin spiralen de voorkeur genieten. Dit zijn vaak ronde vormen die in een onafgebroken beweging gemaakt zijn. Volgens Abraham symboliseert de spiraal het constante heen-en-weer van het opnemen en verwerken. De onafgebroken lijn symboliseert het ‘ik’ die nog niet is afgelijnd van zijn omgeving.

Ook kan er sprake zijn van verbrokkelde vormen. Deze kunnen verwijzen naar een problematische ontwikkeling. De onderbroken vormen worden beschouwd als een signaal van een onbevredigd verlangen naar verbondenheid. Ook is het van belang of het kind gebruik maakt van de volledige oppervlakte van het papier of slechts een klein hoekje in gebruik neemt. De mate waarin een kind gebruik maakt van het papier staat symbool voor hoe het kind zichzelf ervaart (2).

Drukverschillen tijdens het tekenen kunnen duiden op een krachtig of juist zwak driftsysteem. Veel druk kan wijzen op een agressieve persoonlijkheid. Ook hoekige vormen kunnen wijzen op een agressieve persoonlijkheid of aanwezigheid van agressie (3).

De late krabbelfase

De late krabbelfase vindt plaats als het kind tussen 2 en 3 jaar oud is. De late krabbelfase is een fase waarin verfijning van de vroege krabbelfase plaatsvindt. In de vroege krabbelfase heeft het kind oefening gehad met het omgaan met een potloot of een stift. Het kind heeft de tijd gehad om te kunnen ervaren hoe de krassen gevormd worden door de beweging die zij maken.

Hoe tekent een kind in de late krabbelfase?
Wat een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van vormen in de krabbelfase, is dat het kind tekent vanuit zijn schouders. Doordat het kind vanuit zijn schouders tekent, maakt het kind gebruik van zijn hele arm tijdens het tekenen en ontstaan er krassen op het papier. De krassen zijn vaak in een bepaald ritme op papier gezet.

Ook ontwikkelen kinderen in de krabbelfase een hele collectie aan basisvormen. Deze vormen zijn vaak meer gebalanceerde vormen dan de krabbels die voorheen getekend werden. De collectie bevat vormen als kruisen, cirkels, vierkanten, driehoeken en stippen. Het kind tekent er niet meer ongecontroleerd op los, maar maakt meer gecontroleerde bewegingen. Dit komt doordat de fijne motoriek van het kind zich steeds verder ontwikkeld. De gebalanceerde vormen staan vaak symbool voor de zoektocht naar evenwicht van het kind.


Wat is het doel van een kind met het maken van tekeningen?
In de late krabbelfase beginnen kinderen vaak met het benoemen van hun tekeningen. De kinderen kondigen niet van te voren aan wat zij gaan tekenen, maar benoemen hun tekening pas achteraf. De vormen die getekend worden, zijn echter nog niet altijd herkenbaar.

Naarmate het kind ouder wordt, worden de basisvormen aan andere basisvormen gekoppeld tot er complexere vormen ontstaan. Het kind begint in de vormen ook te koppelen aan wat hij waarneemt in zijn omgeving. Het kind zal dan ook proberen deze waarnemingen op papier vast te leggen. Uiteindelijk zal het kind zijn vormen af gaan sluiten, dit staat symbool voor de afgrenzing tussen het kind en zijn omgeving. De complexere vormen die ontstaan zijn vaak het begin van het van de mensfiguurtjes (4).



Overige hoofdstukken:
De herkenbaarheidfase
De schematiseringfase
De realistische fase



(1) Abraham, A. (1979), Lévolution du dessin du personnage humain de deux à six ans. Bulletin de Psychologie, 32, 323.
(2) Zie ‘Wat zegt de bladspiegel?’
(3) Kindertekeningen in ontwikkelingspsychologisch en diagnostisch perspectief, Simone Meykens en Gaston Cluckers, blz 14 t/m 17
(4) Kindertekeningen in ontwikkelingspsychologisch en diagnostisch perspectief, Simone Meykens en Gaston Cluckers, blz 17 t/m 19

De realistische fase

Kenmerken
De fase waarin een kind begint met realistisch tekenen vindt plaats als het kind  7 tot 12 jaar oud is. De tekeningen die het kind maakt, zijn steeds meer representatief voor de werkelijkheid. De houding die het kind tegenover de tekening heeft, wordt steeds kritischer en de voorstellingen worden steeds meer vergeleken met de realiteit. Het kind probeert steeds schetsmatiger te tekenen.


De ontwikkeling in de realistische fase
Bij een menstekening wordt er meer rekening gehouden met de werkelijke verhoudingen van de lichaamsdelen van de mens en de proporties van het lichaam. De nadruk ligt in de realistische fase op het toepassen van de in eerdere fases verworven schema’s. De verworven schema’s worden nu geperfectioneerd.


De thema’s die in de realistische fase getekend worden, zijn vaak erg realistisch en verschillen bij jongens en meisjes. Zo tekenen jongens vaak een mannelijk figuur, bijvoorbeeld een cowboy of een politieagent. Hiermee verzekeren zij zichzelf van hun mannelijkheid. Meisjes tekenen vaak handtassen, strikjes, hartjes, bloemetjes en andere versieringen. Het thema dat getekend wordt is erg afhankelijk van de interesses van het kind.

De begrippen tijd en ruimte gaan in de realistische fase een steeds belangrijkere rol spelen. Door de begrippen tijd en ruimte wordt het makkelijker om de tekeningen binnen een context te plaatsen. Ook worden relaties hierdoor passender weergegeven.

 

De realiteit dringt zich op
Het kind stopt vaak met het uiten van zijn gevoel in de
tekening en probeert een realistische weergave van de werkelijkheid te geven. De creativiteit van de tekeningen neemt af. Het kind wordt meer beïnvloed door de opgelegde discipline van buitenaf. Het kind zal dan ook zijn uiterste best doen om de tekening in te passen in de omgeving waarin het zich bevindt. Ook zullen kinderen mekaars vormen en ideeën overnemen.

Aan het einde van de realistische fase ontstaat er een groter inzicht in het eigen vermogen en in sommige gevallen de eigen beperkingen. Hierdoor vermindert de mate waarin er getekend wordt aan het einde van de fase.

Overige hoofdstukken:
De krabbelfase
De herkenbaarheidfase
De schematiseringfase

dinsdag 13 maart 2012

Van literatuur tot praktijk onderzoek

Het einde van de middelbare school nadert. We zitten al in het laatste jaar en dat sluiten we af met een profielwerkstuk. Al in de vijfde wordt erover gepraat. Weet jij al wat je gaat onderzoeken voor je profielwerkstuk? Met wie doe je samen? In het begin van het jaar is het dan eindelijk zover en maken we echt een begin aan het profielwerkstuk. Hier begint het avontuur van Stella en Eefje over kindertekeningen. Kijk mee naar het proces van ons profielwerkstuk.
Het onderwerp van ons profielwerkstuk was al snel duidelijk: KINDERTEKENINGEN! Na wat brainstormen en ideeën ophalen via internet en tijdschriften kwamen we op dit onderwerp uit. De site van de universiteit van Groningen heeft ons op dit idee gebracht. Daar stond een klein artikel over kindertekeningen en toen wisten we het: dit willen we onderzoeken!

                                                              Het verzamelen van boeken
Het onderwerp is bekend, maar dan begint het echte onderzoek pas. Waar moeten we beginnen? We waren bang dat er weinig informatie over dit onderwerp bekend was, maar dit viel gelukkig reuze mee. In de universiteitsbibliotheken zijn er genoeg boeken over kindertekeningen te vinden. In totaal hebben we zes boeken verzameld. Deze boeken geven onder andere informatie over de ontwikkelingsfases, de psychologie, de symboliek en de expressie van kindertekeningen. Als je wilt weten welke boeken we gebruikt hebben, vind je op het tabblad "literatuur" een kolom met de titels en inhoud van deze boeken.
Na uren lezen hebben we veel informatie verzameld over kindertekeningen. We weten al meer over de ontwikkelingsstadia en de symboliek van kindertekeningen. Verschillende onderzoekers en filosofen hebben hun ideeën over de verschillende aspecten van kindertekeningen gegeven. Maar kunnen we deze dingen ook daadwerkelijk in de praktijk waarnemen? Zijn de verschillende ontwikkelingsfases bij bepaalde leeftijden terug te zien? Gebruiken jongens meer rechte lijnen dan meisjes? Dit zijn allemaal vragen die we kunnen beantwoorden door de boeken die we gelezen hebben. Maar het is toch veel leuker om dit in de praktijk te toetsen?

Van ziekenhuizen tot basisscholen
Wij hebben er daarom voor gekozen ons niet alleen te verdiepen in theorieën van onderzoekers en filosofen, maar zelf ook op pad te gaan. Maar wat gaan we dan onderzoeken? Een paar maanden geleden hoorden we dat bepaalde ziektes waar te nemen zijn in kindertekeningen. Bijvoorbeeld: stel dat een kindje een tumor in zijn buik heeft. Is dit dan terug te zien in een tekening. Het kindje kan de buik dan benadrukken door bijvoorbeeld een fellere kleur te gebruiken of de buik groter te tekenen in verhouding met de rest van het lichaam. We vinden dit heel interessant, maar we kunnen hier weinig informatie over vinden. Dit willen we zelf onderzoeken!
Vol enthousiasme beginnen we aan ons praktijk onderzoek. We bellen ziekenhuizen, klinieken en speciale scholen. Helaas krijgen we alleen maar afwijzingen. Als je in een ziekenhuis iets wil onderzoeken, moet je toestemming vragen aan alle ouders. Bovendien moet je verzekerd zijn voor als je per ongeluk iets kapot maakt. In de klinieken kunnen we ook niet terecht. Zij krijgen vaak van dit soort aanvragen en hebben besloten hier niet aan mee te werken. Ditzelfde geldt voor het speciale onderwijs.
De moed begint ons in de schoenen te zakken. We kunnen nergens terecht en hebben al heel veel tijd in bellen, mailen en brieven schrijven gestoken. Op een gegeven moment moet je besluiten om verder te gaan. Knopen moeten doorgehakt worden en punten moeten gezet worden.  Uiteindelijk moet je toch iets anders verzinnen. Helaas moeten we onze eerste onderzoeksvraag opgeven, maar stoppen is eigenlijk de start voor iets nieuws. Er zijn nog genoeg andere dingen om te onderzoeken.

Jongens en meisjes
Het idee om de verschillen tussen jongens en meisjes te onderzoeken komt in ons op. We hebben hier in de boeken al wat over gelezen, maar veel informatie kan je er niet over vinden. We nemen contact op met een aantal basisscholen en daar kunnen we wel terecht. Eindelijk is er weer vooruitgang. We beginnen met veel plezier aan ons ‘tweede onderzoek’.

Maar hoe kun je de verschillen tussen jongens en meisjes het beste weergeven? Dit is een brede onderzoeksvraag. We besluiten ons op drie aspecten te richten: ontwikkelingsfases, onderwerpen en kleuren. Zijn er verschillen te zien in deze drie deelonderwerpen?
We bezoeken een crèche en twee basisscholen, ’t Oventje en ’t Mulderke. Daar gaan we samen met de kinderen tekenen. Het maakt niet uit wat ze tekenen of welke kleuren ze gebruiken. Ze worden volledig vrijgelaten. Als je de verschillen tussen jongens en meisjes wil onderzoeken, moet je ze niet een bepaalde richting in sturen. In totaal hebben we 150 kinderen onder onze hoede. Soms best zwaar, maar vooral heel leuk en interessant. De dingen die we gelezen hebben, zien we meteen in de praktijk terug.
Alle tekeningen analyseren
We hebben dus 150 verschillende tekeningen verzameld van kinderen tussen de twee en acht jaar oud. Sommige tekeningen bestaan uit krassen andere uit uitgewerkte poppetjes. De verschillen in de tekeningen zijn enorm. Nu moeten we de verschillen van jongens en meisjes nog in kaart zetten. Met een kopje thee erbij gaan we alle tekeningen analyseren. Het is een avondvullend programma, maar we doen het zonder mopperen en zeuren. Bij elke tekening zit wel een verhaal. Weet je nog dat jongetje die zo enthousiast over zijn boot zat te vertellen? Of dat meisje die haar aandacht eigenlijk niet bij de tekening kon houden en het uiteindelijk maar afraffelt? Wat ons vooral verbaast, is dat meisjes zoveel verder zijn dan jongens. Meisjes lopen vaak een ontwikkelingsfase voor, terwijl jongens langer blijven hangen. Wie had dat nou verwacht? Als je nieuwsgierig bent naar de resultaten van ons onderzoek dan kun je die vinden onder het kopje “het praktijk onderzoek”.
Een blog of een verslag?
Het literair onderzoek en het praktijk onderzoek zijn ongeveer afgerond. Er zitten veel uren in, maar daar krijg je ook iets voor terug. Nu nog de laatste stap; het uitwerken van alle verzamelde gegevens. Een optie zou natuurlijk zijn om een mooi verslag te maken van ons onderzoek. Onze begeleidster, Marjet Stamsnijder, heeft ons echter op een ander idee gebracht. Zij kwam met het idee om een blog te maken. Hier kan je alle verslagen op een mooie en creatieve manier kwijt. Bovendien kan iedereen die geïnteresseerd is ons blog volgen. Zo kunnen veel meer mensen van ons werkstuk genieten.
De afsluiting
Het einde van ons werkstuk nadert. Dit sluit je af met een presentatie. Op 9 februari 2012 komen onze families, vrienden en kennissen naar onze presentatie kijken. We willen het een beetje speels houden. Alleen maar informatie over je heen krijgen, is niet zo leuk. We hebben daarom de resultaten van ons onderzoek uitgewerkt in een foldertje. In de presentatie vertellen we iets over al wegen die we afgelegd hebben tot waar we nu gekomen zijn. We geven korte informatie over ons literair onderzoek en ons praktijk onderzoek. Daarnaast laten we filmpjes zien en analyseren we een paar tekeningen. Natuurlijk zijn we zenuwachtig, maar we kunnen er ook erg van genieten.
Dit is de weg die we samen afgelegd hebben. Nog veel plezier op de rest van ons blog. Welkom in de wereld van kindertekeningen.